Het "nieuwe" orgel


Van Gruisen/Van Oeckelen-orgel

pentekening van het oorspronkelijke orgel uit 1811 in de oude Doopsgezinde Kerk in Harlingen

Dit historische orgel is oorspronkelijk opgeleverd in 1811 door Albertus van Gruisen voor de Doopsgezinde kerk in Harlingen. Het betrof een twee-klaviers instrument met 16 stemmen verdeeld over hoofdwerk en onderpositief. Het orgel had een aangehangen pedaal en een windvoorziening met drie spaanbalgen. Deze kerk was in de lengterichting ingedeeld en het orgel werd boven de preekstoel geplaatst.
De afbeelding rechts is een pentekening van dit oorspronkelijke orgel in de oude Doopsgezinde Kerk in Harlingen.

Later is de kerk vergroot en in de breedte ingedeeld, waardoor het relatief smalle orgel niet meer ´toonde´. Daarom werd in 1857 is het orgel drastisch uitgebreid door Petrus van Oeckelen en heeft daarbij een veel bredere uitstraling gekregen. Hij breidde het front zijwaarts uit en voegde in de toegevoegde ruimte een vrij pedaal toe. Waarschijnlijk voegde hij tevens een extra spaanbalg toe. Bij deze uitbreiding is het bestaande van Gruizen gedeelte vrijwel ongewijzigd gebleven. Het orgel werd geschilderd in rijtuigzwart afgezet met goud.


Het Van Gruisen / Van Oeckelenorgel in de voormalige Doopsgezinde Kerk in Harlingen. Het orgel, geschilderd in de kleur essen, zoals we verwachten dat het in De Oude Kerk er ongeveer uit gaat zien.

In de 20ste eeuw is het orgel nogmaals aangepast.

Na het afbreken van de kerk in Harlingen is het orgel in eigendom gekomen van de Gereformeerde Kerk te Vollenhove. Vollenhove kreeg echter het orgelproject niet rond, waarna het orgel uiteindelijk werd overgenomen door Orgelmakerij Reil in Heerde.
Door de jaren heen zijn veel van Gruisen orgels om diverse redenen verdwenen of omgebouwd. Gelukkig is dit orgel hiervoor gespaard gebleven. Een orgel met een dergelijke signatuur is overigens in de omgeving van Soest niet te vinden.

In ongewijzigde vorm is het orgel iets te breed voor De Oude Kerk. Onze orgeladviseur Dirk Bakker heeft met Monumentenzorg (dit heet tegenwoordig de Rijksdienst voor het Culturele Erfgoed) een aantal opties besproken om het orgel passend te krijgen. Er ligt nu een voorstel dat door de RCE is goedgekeurd en in principe ook subsidiabel is.

Tekening hoe het orgel in de Oude Kerk gaat passen.
Deze tekening van de orgelbouwer geeft aan hoe het orgel in De Oude kerk gaat passen.

Het orgel krijgt, na de beoogde restauratie en reconstructie, de volgende dispositie:

Manuaal, C-f3: Onderpositief, C-f3: Pedaal, C-d1:
Prestant 8´ Fluit Does 8´ Prestant 8´ (in front)
Bourdon 16´ Viola de Gamba 8´Subbas 16´
Cornet 5 sterk discantSpeelfluit 4´Gedekt 4´
Holpijp 8´Salicionaal 4´Bazuin 16´ (C-H doorslaand)
Octaaf 4´Woudfluit 2´Trombone 8´
Quint 3´Vox Humana 8´Open plaats 8´
Fluit 4´
Super Octaaf 2´
Mixtuur 3 en 4 sterk
Trompet 8´
Tremulant Roijaal
Afsluiter Manuaal
Afsluiter Positief
Klavier-Koppel
Pedaal-Koppel (naar Manuaal)
Ventyl

Dispositie 1811Dispositie 1857
Hoofdwerk (C-f3)Onderpositief(C-f3)Hoofdwerk (C-f3)Onderpositief(C-f3)Pedaal (C-d1)
Prestant 8´ Fluit Does 8´ Prestant 8´ Fluit Does 8´ Prestant 8´
Bourdon 16´ Viola de Gamba 8´ Bourdon 16´ Viola de Gamba 8´ Subbas 16´
Fluit travers 8´ disc. Speelfluit 4´ Cornet 5 st. disc.Speelfluit 4´ Octaaf 4´
Holpijp 8´ Nassat 3´ Holpijp 8´ Nassat 3´ Bazuin 16´
Octaaf 4´ Woudfluit 2´ Octaaf 4´ Woudfluit 2´ Trompet 8´
Quint 3´ Vox Humana 8´ Quint 3´ Clarinet 8´
Fluit d´ Amour 4´ Fluit d´ Amour 4´
Super Octaaf 2´ Super Octaaf 2´
Mixtuur 3-4 st. Mixtuur 3-4 st.
Trompet 8´ bas/discant Trompet 8´ bas/discant
tremulant
manuaalkoppel
twee afsluiters
ventiel
pedaalkoppel
aangehangen pedaal C-d1
tremulant
manuaal koppel
drie afsluiters
ventiel
pedaal koppel